Mijn eerste inzichten rondom het alom aanwezige concept van #OngezondheidsEconomie schreef ik lang geleden op. Mijn intuïtie hintte op een veelomvattend containerbegrip, en dat is het eigenlijk nog steeds. Wel zijn er nu steeds vaker berichten uit verschillende invalshoeken die details binnen dat concept wat verder toelichten. Daardoor word ik me alleen maar sterker bewust van de omvang van deze collectieve hersentruc (want dat is het eigenlijk, welbeschouwd). Zo wordt de (financiële) strijd tussen zorgverleners en verzekeraars vaker belicht, komen misstanden door ego’s in zorginstellingen in het nieuws, en blijken private dienstverleners zo nu en dan niet echt vakkundig en betrouwbaar. Steeds weer gaat het om (makkelijk en snel) geld verdienen tegenover bevorderen van menselijk welzijn. Gelukkig zie ik ook dat juist door al deze aandacht voor specifieke toestanden er meer initiatieven ontplooid worden om hier en daar verbeteringen door te voeren. Maar toch…. Het overkoepelende systeem werkt nog steeds niet echt mee, alle inzet van mensen in de zorg ten spijt.
Het ligt niet in mijn aard om elk bericht dat ik in andere mediapublicaties lees op mijn eigen website te herhalen. Maar soms kruist een zó sprekend voorbeeld mijn pad, dat ik het toch even onder de aandacht wil brengen. Zo las ik laatst in twee artikelen bij De Correspondent fraaie toelichtingen op het thema #OngezondheidsEconomie.
Het ene was een artikel van Lisanne van Sadelhoff (“Ik liep een hersenschudding op en belandde in een ‘zorggat’ – en ik ben niet de enige“) over hoe de zorg het grijze gebied tussen “doodziek” en “kerngezond” liever niet adresseert vanwege tijd-geld-gebrek, maar dat daardoor de gevolgkosten en trauma’s alleen maar groter worden. Lijkt een beetje op hoe met overbelasting en stress wordt omgegaan. Die “alles of niets”-gedachte komt ook terug in het andere artikel, dit keer van Sanne Blauw (“Mens, zoek een hobby“). Daarin beschrijft ze hoe het systeem rondom ons is gebouwd op “Grote Vijand 1: Het optimalisatie-evangelie“. We worden opgevoed en opgeleid (zeg maar rustig: getraind) om alleen die dingen te doen waar we goed in zijn, en dat vooral steeds effectiever en efficiënter te doen. Niet om dan meer vrije tijd over te hebben, maar om in dezelfde tijdspanne productiever te zijn. De #HersenTrucs die daarbij als motivatie gebruikt worden zijn divers: het geeft je bevrediging, het levert je meer inkomsten op (twijfelachtig, kan ik uit eigen ervaring melden), het geeft je aanzien, enzovoorts. Willen we daarvan loskomen, dan zeggen we dus wat vaker “nee” tegen de door anderen en jezelf opgelegde verwachtingen, om vervolgens gevangen te worden door “Grote Vijand 2: De aandachtseconomie“. De Tv-series, YouTube-kanalen, Telegram-clubs en noem maar op… De content-creators weten (en leren elkaar) precies hoe ze jouw aandacht moeten vangen en vasthouden (zodat je genoeg klikjes plaatst, onbewust advertenties wegklikt, ongemerkt je voorkeuren doorgeeft aan data-miners en AI constructies…). Ik zie het om me heen gebeuren: al die pseudo specialisten die eigenlijk altijd dezelfde boodschap delen, maar wel steeds anders verpakt. En elke keer weer die conclusie dat het “zo interessant” is, omdat Prof. Dr. Huppeldepup of Juffrouw Eerlijk met duizenden volgers het wéér zo goed geformuleerd hebben. Alle trucs van Cialdini zijn daarin zó herkenbaar, dat het soms gewoon pijnlijk beschamend is om te zien. En als je dan een beetje kritisch (lees: niet-waarderend) tegengas geeft, dan ben je overduidelijhk beïnvloed door een samenzwering van een onzichtbare elite. Het maakt overigens niet uit of je tot het main-stream of tot het alternatieve kamp behoort, beide gebruiken dezelfde tactieken om je aandacht te vangen en vast te houden. En zelden om altruïstische redenen: het gaat gewoon om snel veel geld verdienen. Het alternatief? Zoek een hobby waar je plezier aan hebt, waar je iets van jezelf in kwijt kunt, en waar het resultaat niet meteen iets oplevert. Beide door Sanne Blauw genoemde vijanden horen wat mij betreft thuis als onder-categorie van #OngezondheidsEconomie.
Schiet me meteen een klein zijpad te binnen: ik las rond Koningsdag ook dat een van onze prinsessen over haar studiekeuze zei dat je vooral moet doen wat je leuk vindt. De oude sok die ik ben dacht meteen aan mijn observaties van het leven om me heen: ik denk dat je leuk moet vinden wat je doet. Een klein accentverschil, maar wel belangrijk. Want op “het leuke” afgaan neigt naar makkelijke verslaving, terwijl je activiteiten waarderen wijst op een positieve levenshouding.
